Abu Bakr Sa'd al-Buxoriy maqbarasi
Butun nekropol shu qabr atrofida o'sgan — avlodlari asrlar davomida Buxoro hayotini belgilagan X asr olimi.
Sayr qilar ekansiz tinglang
Yo'riqnoma siz tanlagan tilda eshittiriladi.
Audio yozuv tez orada qo'shiladi
Bu tildagi yozuv hali qo'shilmagan. To'liq matn quyida — audio yuklangan zahoti shu yerda paydo bo'ladi.
Matn
Assalomu alaykum. Siz hozir Buxoro shahridan bir necha kilometr narida, qadimiy Sumitan mavzesidagi Chor-Bakr majmuasidasiz. Oldingizdagi maqbara Abu Bakr Sa’d al-Buxoriy nomi bilan bog‘liq. Bu joyni tushunish uchun avvalo bir narsani yodda tuting: Chor-Bakr bitta maqbaradan iborat emas. U asrlar davomida shakllangan ulkan xotira va ziyorat makoni — masjid, madrasa, xonaqoh, hovlilar, xaziralar va ko‘plab qabrlardan tashkil topgan nekropoldir. “Chor-Bakr” nomi “to‘rt Bakr” degan ma’noni anglatadi va bu nom shu yer bilan bog‘langan to‘rt mashhur Abu Bakr nomi bilan bog‘liq.
Abu Bakr Sa’d taxminan IX asr oxiri — X asr boshlarida yashagan va 970 yoki 971-yillarda vafot etgan deb ko‘rsatiladi. U Somoniylar davridagi Buxoroning nufuzli diniy olimlaridan biri bo‘lgan. Manbalarda u “shayx ul-islom” martabasiga ega bo‘lgani, fiqh ilmini rivojlantirgani va ko‘plab shogirdlarga ustozlik qilgani qayd etiladi. U Buxoroda Islom huquqi va diniy ta’limning shakllanishida muhim o‘rin tutgan shaxs sifatida eslanadi.
Bu yerda yana bir muhim jihat bor. Abu Bakr Sa’dning hayoti bilan Chor-Bakrning bugungi me’moriy ko‘rinishi orasida qariyb olti asrlik vaqt farqi mavjud. Ya’ni siz ko‘rayotgan me’moriy majmua uning hayoti davrida qurilgan emas. Uning qabri avvalroq muqaddas xotira markaziga aylangan, keyinchalik esa bu joy atrofida katta nekropol va me’moriy ansambl shakllangan. XVI asrda Shayboniylar hukmdori Abdullaxon II davrida Chor-Bakr jadal ravishda rivojlantirildi. Masjid, madrasa va xonaqoh barpo etildi, qabristonning hovlilari va yo‘laklari tartibga keltirildi.
Shuning uchun bu maqbaraga qaraganda, uni faqat “bir insonning qabri ustidagi bino” deb tasavvur qilmaslik kerak. Bu yerda me’morchilik xotirani qanday saqlashini ko‘rish mumkin. Abu Bakr Sa’dning qabri atrofida avlodlar dafn etilgan, keyingi asrlarda esa ularning xaziralari, dahmalari va maqbaralari bir-biriga ulanib, go‘yo alohida bir “o‘liklar shahri”ni hosil qilgan. Bu nom sayyohlik adabiyotlarida Chor-Bakrga nisbatan ko‘p ishlatiladi, ammo majmuaning asl mazmuni faqat o‘lim haqida emas. U ilm, nasab, diniy xizmat, ustoz-shogird an’anasi va jamoaviy xotira haqida ham hikoya qiladi.
Galereya
