Labi Hovuz ansamblining shimolida joylashgan Koʻkaldosh madrasasi Buxoroning eng muhim tarixiy taʼlim maskanlaridan biridir. U 1568–1569-yillarda qurilgan va ansamblning eng qadimgi asosiy binosi hisoblanadi. Taxminan 160 ta hujra bu yerda talabalar yashashi va tahsil olishi uchun xizmat qilgan. Madrasa Shayboniylar davrining nufuzli amaldori Kulbobo Koʻkaldosh nomi bilan bogʻliq. “Koʻkaldosh” soʻzi “emikdosh” maʼnosini bersa-da, saroy tizimida muhim mansab unvoni boʻlgan.

Binoga qaraganda, avvalo uning hajmiga eʼtibor bering. Markaziy hovli atrofidagi hujralar, ravoqlar va ayvonlar Buxoro iqlimiga moslashtirilgan. Yorugʻlik va havo kirishi uchun ochiq galereyalar qoʻllangan. Bu faqat chiroyli emas, balki amaliy meʼmorchilik ham edi.

Asrlar oldin bu yerda talaba hayotini tasavvur qiling: kichik hujra, hovli, darslar, ustozlar va turli hududlardan kelgan yoshlar. Madrasa faqat diniy taʼlim joyi emas, Buxoroning ilmiy va madaniy hayotining ham bir qismi boʻlgan.

Fasadlarda ganch, koshin va mayolika bezaklari uchraydi. Vaqt oʻtishi bilan ayrim bezaklar oʻzgargan yoki yoʻqolgan boʻlsa-da, binoning monumental koʻrinishi saqlanib qolgan. Qizigʻi shundaki, bino tarix davomida bir xil vazifada qolmagan: ayrim davrlarda karvonsaroy va mudofaa maqsadlarida ham foydalanilgan.

Koʻkaldoshning Labi Hovuzdagi oʻrni ham muhim. Hovuzning oʻzi suv va kundalik shahar hayotini, qarama-qarshi tomondagi Nodir Devonbegi inshootlari esa XVII asr meʼmorchiligini ifodalaydi. Demak, bir maydonda turli davrlar uchrashadi.

Bugun bu yerga qaraganingizda faqat gʻisht va naqshlarni emas, bu xonalardan oʻtgan odamlarni tasavvur qiling: talabalar, ustozlar, sayohatchilar va Buxoro aholisi. Koʻkaldosh madrasasi shuni eslatadi: buyuk meʼmorchilik faqat goʻzallik emas — u jamiyatning bilimga, tartibga va kelajakka boʻlgan munosabatini ham aks ettiradi.