Labi Hovuz ansamblining shimolida joylashgan Ko‘kaldosh madrasasi Buxoroning eng muhim tarixiy ta’lim maskanlaridan biridir. U 1568–1569-yillarda qurilgan va ansamblning eng qadimgi asosiy binosi hisoblanadi. Taxminan 160 ta hujra bu yerda talabalar yashashi va tahsil olishi uchun xizmat qilgan. Madrasa Shayboniylar davrining nufuzli amaldori Kulbobo Ko‘kaldosh nomi bilan bog‘liq. “Ko‘kaldosh” so‘zi “emikdosh” ma’nosini bersa-da, saroy tizimida muhim mansab unvoni bo‘lgan.

Binoga qaraganda, avvalo uning hajmiga e’tibor bering. Markaziy hovli atrofidagi hujralar, ravoqlar va ayvonlar Buxoro iqlimiga moslashtirilgan. Yorug‘lik va havo kirishi uchun ochiq galereyalar qo‘llangan. Bu faqat chiroyli emas, balki amaliy me’morchilik ham edi.

Asrlar oldin bu yerda talaba hayotini tasavvur qiling: kichik hujra, hovli, darslar, ustozlar va turli hududlardan kelgan yoshlar. Madrasa faqat diniy ta’lim joyi emas, Buxoroning ilmiy va madaniy hayotining ham bir qismi bo‘lgan.

Fasadlarda ganch, koshin va mayolika bezaklari uchraydi. Vaqt o‘tishi bilan ayrim bezaklar o‘zgargan yoki yo‘qolgan bo‘lsa-da, binoning monumental ko‘rinishi saqlanib qolgan. Qizig‘i shundaki, bino tarix davomida bir xil vazifada qolmagan: ayrim davrlarda karvonsaroy va mudofaa maqsadlarida ham foydalanilgan.

Ko‘kaldoshning Labi Hovuzdagi o‘rni ham muhim. Hovuzning o‘zi suv va kundalik shahar hayotini, qarama-qarshi tomondagi Nodir Devonbegi inshootlari esa XVII asr me’morchiligini ifodalaydi. Demak, bir maydonda turli davrlar uchrashadi.

Bugun bu yerga qaraganingizda faqat g‘isht va naqshlarni emas, bu xonalardan o‘tgan odamlarni tasavvur qiling: talabalar, ustozlar, sayohatchilar va Buxoro aholisi. Ko‘kaldosh madrasasi shuni eslatadi: buyuk me’morchilik faqat go‘zallik emas — u jamiyatning bilimga, tartibga va kelajakka bo‘lgan munosabatini ham aks ettiradi.